Graszoden leggen op oud gras: stappenplan en aanpak

Graszoden leggen op oud gras kan, maar alleen als de bestaande grasmat dun, egaal en onkruidvrij is. In de meeste gevallen doe je er verstandiger aan de oude mat eerst te verwijderen. Doe je dat niet, dan krijg je vroeg of laat last van holtes, hergroei van onkruid en een nieuwe grasmat die simpelweg niet goed aanslaat. In dit artikel leg ik je precies uit wanneer het wel mag, wanneer niet, en hoe je het stap voor stap aanpakt als je toch doorgaat.

Wanneer is het verstandig (en wanneer absoluut niet)?

Er zijn maar weinig situaties waarbij leggen op bestaand gras écht een goed idee is. Denk aan een gazon dat al kaalgemaaid en dunbezaaid is, waar nauwelijks vilt zit en de drainage prima werkt. Dat is de uitzondering. In de meeste tuinen in Nederland is de grasmat te dik, te viltig of te ongelijk om er zomaar nieuwe zoden op te leggen.

Verwijder het oude gras altijd als je een van de volgende situaties herkent:

• Er zit een viltlaag van meer dan 1 cm: die verstikt de nieuwe wortels en blokkeert water en lucht.
• Er staat veel onkruid in het gazon, zoals brandnetel, paardenbloem of kweekgras: dat groeit gewoon door je nieuwe zoden heen.
• De drainage is slecht: na regen blijft water lang staan of de grond is kleiig en dichtgeslibd.
• De grasmat is ongelijk, bossig of heeft kale plekken: nieuwe zoden liggen dan los en vormen holtes.
• Het hoogteverschil na het leggen wordt te groot, bijvoorbeeld ten opzichte van een terras, pad of rand.
• Je verwacht een zware belasting van het gras, zoals kinderen, honden of een looproute.

De enige situatie waarbij je kunt overwegen om niet te verwijderen, is als de bestaande mat heel dun is, pas gemaaid op zo'n 2 cm hoogte, geen mos of vilt bevat en de bodem goed doorlatend is. Zelfs dan is het een risico. Mijn advies: twijfel je? Verwijder gewoon. Het scheelt ellende achteraf.

Inspecteer eerst wat je hebt

Voordat je ook maar één zode bestelt, moet je de bestaande situatie goed in kaart brengen. Loop over het gazon en let op het volgende:

Vilt en grasdikte

Krab met je vingers door het gras tot aan de grond. Voel je een sponsachtige laag van dood grasmateriaal? Dat is vilt. Meer dan 1 cm vilt is een teken dat de bodem al jaren verstikte, en dat is funest voor nieuwe wortels. Een viltlaag absorbeert ook water voordat het de bodem bereikt, waardoor je nieuwe grasmat bovenop eigenlijk op een soort spons ligt te drogen.

Onkruid

Controleer welke onkruiden aanwezig zijn. Breedbladige onkruiden zoals paardenbloem kun je nog handmatig verwijderen, maar kweekgras is een ander verhaal: die wortelt zo diep en breed dat hij gewoon door nieuwe zoden heen groeit. Is er kweekgras aanwezig? Dan moet de mat er echt uit.

Drainage

Giet een emmer water op de grasmat en kijk hoe snel het wegtrekt. Bij goede drainage is het binnen een paar minuten weg. Staat het water na 10 minuten nog op het gazon? Dan heb je een drainageprobleem, en leggen op het bestaande gras maakt dat alleen maar erger.

Hoogte en egalisatie

Meet de hoogte van de bestaande grasmat ten opzichte van aangrenzende tegels, paden of randen. Nieuwe graszoden hebben een standaarddikte van ongeveer 2 tot 2,5 cm. Daar komt nog de grondlaag bij als je die aanbrengt. Als de nieuwe mat daarmee boven het aangrenzende terras of pad uitkomt, krijg je over- en onderlopen bij regen en water dat de verkeerde kant op stroomt.

Voorbereiding: maaien, verwijderen, egaliseren en randen

Heb je besloten de oude mat toch te verwijderen (wat ik aanraad), pak het dan als volgt aan:

1. Maai het gras zo kort mogelijk, bij voorkeur tot 2 à 3 cm. Zo kun je daarna makkelijker werken.
2. Verwijder de grasmat met een schop, een graszodensnijder of een tuinfrees. Steek de mat tot circa 2 tot 3 cm diep af. Je wilt alle wortels en zaden meegetrokken hebben.
3. Voer het afgegraven materiaal af. Leg het niet op de compost als er veel onkruid bij zit, want dan zaai je de ellende opnieuw uit.
4. Verticuteer of bewerk de bodem daarna licht om resterende wortelresten los te krijgen.
5. Egaliseer de ondergrond. Gebruik hiervoor een hark of een trekker met eg. Vul lage plekken op met zand of een mengsel van zand en teelaarde. Hoge plekken graaf je af.
6. Maak de randen rechte lijnen. Dit klinkt saai, maar strakke randen maken het leggen van de eerste rij zoden een stuk makkelijker en de eindresultaat ziet er ook professioneler uit.

Wil je toch op het bestaande gras leggen (en heb je geconcludeerd dat het écht kan), maai de mat dan zo kort mogelijk, verticuteer grondig om vilt los te trekken, en zorg dat het oppervlak zo egaal mogelijk is. Maar wees eerlijk: het blijft een compromis. Maar wees eerlijk: het blijft een compromis, en daarom is het belangrijk om ook de volgende stappen voor je graszoden goed te beoordelen kun je graszoden over gras leggen.

De grondlaag: wat gebruik je en hoe dik?

Na het verwijderen van de oude mat breng je een laag teelaarde of een zand-teelaarde-mengsel aan. Een laag van 5 tot 10 cm is ideaal voor een goede wortelontwikkeling. Ga je minder dan 5 cm aanbrengen, dan profiteer je er nauwelijks van. Ga je meer dan 15 cm aanbrengen, dan loop je kans op verzakking.

Gebruik bij voorkeur een mengsel van grof tuinzand en teelaarde (1 deel zand op 2 delen teelaarde). Dit garandeert een doorlatende bodem. Zuivere kleigrond is te zwaar en houdt water vast. Zuiver zand heeft te weinig voedingsstoffen. Op zandgrond (wat in grote delen van Nederland, zoals de Veluwe en Noord-Brabant, voorkomt) volstaat soms alleen teelaarde als toevoeging.

Verdichten of niet?

Na het aanbrengen van de grondlaag moet je de bodem licht aandrukken om grote luchtpockets te voorkomen. Gebruik een tuinwals of loop er systematisch overheen. Maar overdrijf niet: een te hard verdichte grond laat geen wortels meer door. Het doel is een licht vaste, gelijkmatige ondergrond die niet meer inzakt als je erop staat.

Controleer ook hier de drainage door opnieuw water te gieten na het verdichten. Trekt het snel weg? Goed. Zo niet, overweeg dan een drainage-aanpak voor je begint met leggen.

Graszoden leggen: richting, naden en afrollen

Zorg dat de grond licht vochtig is voordat je begint. Niet drijfnat, maar ook niet kurk droog. Dit helpt de zoden direct contact te maken met de bodem.

1. Begin altijd langs een rechte rand, zoals een terras, pad of greppel. Zo houd je je referentielijn recht.
2. Leg de zoden in een baksteenverband: de naden van de ene rij vallen nooit samen met de naden van de rij ernaast. Dit geeft stevigheid.
3. Druk elke zode goed aan, zodat er geen lucht tussen de zode en de grond zit. Holtes zijn de vijand: daar drogen wortels uit en gaat de mat dood.
4. Houd de naden zo klein mogelijk. Sluit ze aaneen maar rek de zoden niet uit om ze te laten passen: dat scheurt ze.
5. Werk nooit op de zojuist gelegde zoden. Leg een plank neer om gewicht te spreiden als je naar het nog niet gelegde deel moet.
6. Rol de volledige grasmat aan het einde na met een tuinwals. Dit zorgt voor goed bodemcontact over de hele oppervlakte.

Snijd de randen bij met een scherp mes of een halve maan steker. Nette randen geven niet alleen een strak resultaat, ze voorkomen ook dat zoden aan de rand losraken.

Direct na het leggen: water, meststof en de eerste maaibeurt

Water geven

De eerste twee weken zijn cruciaal. Geef de grasmat dagelijks water, bij voorkeur 's ochtends vroeg of 's avonds laat om verdamping te beperken. Controleer na het beregenen of ook de onderste centimeters van de bodem vochtig zijn: til een hoek van een zode op en voel. Is de grond droog? Dan geef je te weinig water.

In de Nederlandse zomer (juni, juli, augustus) droogt een nieuwe grasmat veel sneller uit dan in het voorjaar. Reken bij warm weer op 15 tot 20 liter water per vierkante meter per week. In het koelere voorjaar is dat iets minder. Na 3 tot 4 weken, als de zoden goed aanhechten, kun je afbouwen naar om de dag beregenen.

Eerste maaibeurt

Maai voor de eerste keer wanneer het gras een hoogte van ongeveer 6 cm heeft bereikt. Doe dit op de hoogste stand van je grasmaaier. Rij niet over grasmat die nog niet goed vastzit: je trekt de zoden dan los. Laat het maaisel niet op het gras liggen, dat zorgt voor extra vochtverlies en schimmels. Na de eerste maaibeurt kun je de maaihoogte geleidelijk terugbrengen naar ongeveer 3 cm.

Bemesten

Wacht met de eerste bemesting tot minimaal 2 à 4 weken na het leggen. Sommige bronnen adviseren zelfs 4 tot 6 weken te wachten. Gebruik een startmeststof die speciaal voor nieuw gras bedoeld is: die bevat meer fosfor, wat wortelvorming stimuleert. Daarna bemest je elke 6 tot 8 weken door het groeiseizoen heen, grofweg van eind maart tot eind september.

Veelgemaakte fouten en een checklist voor vandaag

Fouten die je wilt vermijden

• Leggen op een dikke viltlaag: de nieuwe wortels kunnen er niet doorheen en de grasmat sterft langzaam af.
• Geen water geven op de dag van leggen zelf: de wortels beginnen direct uit te drogen.
• Te vroeg maaien: voordat de zoden goed zijn aangehecht trek je ze los met de maaier.
• Te weinig naden sluiten: open naden drogen uit, worden een broedplaats voor onkruid en zien er lelijk uit.
• Leggen met grote hoogteverschillen: water loopt naar de laagste punt en de mat verzakt ongelijk.
• Meteen zwaar belasten: honden, kinderen en tuinmeubilair zijn de eerste weken taboe op nieuwe grasmat.
• Vergeten te rollen na het leggen: dan blijven er luchtpockets onder de zoden zitten.

Jouw checklist voor je begint

1. Bestaande grasmat geïnspecteerd op vilt, onkruid en drainage
2. Beslissing gemaakt: verwijderen of niet (en eerlijk geweest over de situatie)
3. Oude grasmat afgegraven en afgevoerd (minimaal 2-3 cm diep)
4. Grond geëgaliseerd en hoogte afgestemd op aangrenzende randen
5. Grondlaag aangebracht: teelaarde/zand-mengsel van minimaal 5 cm
6. Bodem licht verdicht en gecontroleerd op drainage
7. Grondlaag licht bevochtigd vóór het leggen
8. Zoden in baksteenverband gelegd, zonder luchtpockets
9. Randen netjes bijgesneden
10. Direct na het leggen goed beregend
11. Tuinwals over de volledige grasmat gereden

Tot slot: als je overweegt om ook worteldoek of een terras in combinatie met gras aan te leggen, zijn dat heel andere situaties met andere regels. En leg je nieuwe zoden op zandgrond? Daarom is het ook belangrijk dat je worteldoek over gras legt zoals beschreven, zodat onkruid en wortelgroei onder controle blijven leg je nieuwe zoden op zandgrond. Dan vraagt de grondvoorbereiding om een andere aanpak. Maar voor het leggen op bestaand gras geldt één regel boven alles: begin goed, want een slechte voorbereiding zie je jaren terug in je gazon. Het proces voor terras op gras leggen lijkt hierop, maar vraagt extra aandacht voor hoogte, drainage en afwerking leggen op bestaand gras.